|
Við Eli í Espania í 1961
Eftir at Eli hevði
fingið eyguni upp fyri holumálninga-teknikkinum, hevði
kollvelt einum gomlum fronskum kølibili til eitt rullandi
camping-atelier, vildi hann víðka sjónarringin og
fara til Spania.
Sum seks
ára gamal, kann eg meg minnast at eg lá
og græt í eini hospitalssong í Keypmannahavn
Og
tað sum fekk meg at gráta var at eg hoyrdi duni av
propelflúgvmaskinum, sum fóru framvið og eg
hugsaði at nú fóru tey til avstað til ja eg
visti ikki um nakað annað land enn føroyar, men
landið var so Spanien og tey fóru uttan meg,
mamma,babba, Jens og Johan , eg føldi meg so fremmandan her,
øll tosaðu nakað eg ikki skilti, og hesin
longsulfulli grátur helt á, eg var ótroystiligur
og bara græt og græt, inntil eg hoyrdi málið
á kvinnu í tosaði føroykst, hon var
sjúkrasystir og fekk steðgað grátinum, hon
hevði eina kærleiksfulla mjúka
móðurrødd og segði mær, at tey fóru
ongan veg uftan meg, hon fortaldi mær at fólkini í
teimum flúgvarum vit hoyrdu, vóru nøkur onnur
fólk, ímeðan rætti hon mær ein
tallerk við frugt, minnist hvussu forkunnugt og spennandi tað
var at eta víndrúur og perir , hettar uggaði meg og
eg var aftur glaður.
Ársøkin til at eg var innlagdur, var
at vit trýggir beiggjarnir, vóru farnir yvir á
eitt spælipláss á Sumbyvesterplads úti
á Amager, har abbi mín Hillebert Andreassen
búði og tit kunnu ætla at hettar
spælipláss, var ein dreymur hjá okkum
havnardreingjum, ótarniðir at sleppa at royna allar
møguleikar, har vóru dandir, karosellir,
klatristativ, sandkassar og tað sum hugtók okkum mest
varð “Rutshibanin” hann gav okkum summarfuglar í
búkin og vit royndu hann uppá skift, Jens so Johan og so
eg, og niður komnir, so beina leið til leytarin og upp,
ein rutshutúr avtrat og vit blivu bara við at skreiða og
tað gekk bara villari og villari fyri seg, tá var
tað at ólukkan hendi, eg fór ikki upp tann
rætta vegin, men klatraði niðan eftir bananum og í
tí eg var komin næstan heilt upp, kom Johan
bróðir skreiðandi omaneftir, sum stoytti á
meg “Bum”-- eg bleiv sendir eftir høvdinum niður
í ta harða asfaltið -- Meiri mintist eg ikki,
fyrrenn eg vaknaði aftur á sjúkrahúsinum, eg
hevði fingið heilaskjálvta søgdu tey.
Eg mundi ikki verða leingi á
sjúkrahúsinum til eg var útskrivaður og
familian Smith var aftur samlað.
Tað næsta eg minnist var at vit vóru við eina
heita strond í Spaniu í býnum “Palma”
á oynni Mallorca og sum myndin av familiuni sigur okkum so er
hettar ein goð løta, mamma og babba í besta
blóma og vit tríggir í eini rekkju. Hettar var
ikki vanligt tá á døgum at reisa heilt til Spania,
men av tí at foreldur míni vóru so kreativ og
arbeiðsom, kundi hettar lata seg gera við at fíggja eina
slíka langa familiuferð.
Minnist eg dúkkaði við
svimjubrillum--- hettar var so grípandi at síggja alt
lívið undir vatnskorpuni at eg næstan gloymdi at fara
upp at anda, sá fiskar sum svumu millum tara og
steinar,onkuntíð bleiv eg eitt sindur bangin tá onkur
størri fiskur kom til sjóndar . Àðrenn eg
visti av dugdi eg at svimja og fegin var eg, og skundaði mær
at siga mammu og pápa frá hesum. Men hendan svimjingin
hevði sín prís-- ryggurin skoldaðist av
allari sólini, so eg mátti fáa okkurt gott at
smyrja uppá frá mammuni og halda meg í skugganum
inntil tann ringasta pínan var av. Pápi mín var
eisini so grípin av at dúkka, hann hevði snorkil
eisini og váðaði sær út á
djúpri vatn og var eina góða løtu burturi .
Mamma byrjaði at blíva bangin um hann og reistist, fyri at
vita hvar hann var, fekk sær sólbrillurnar uppá
fyri at skymast her, so har og spurgdi so eitt sindur
fjálturstungin okkum, um vit høvdu sæð babba
– tað gekk ein løta, jú so sá hon hann
enduligani svimja har úti -- og so vendi hon sær
á og fór so yvir aftur í stólin fyri
fáa nakrar sólstrálir avtrat.
Stóribeiggi
Jens, minnist at Johan bróðir var farin út at svimja
og meðan Jens fenglast við okkurt inni á sandinum ,
hoyrir hann snjøllu røddina hjá johan, rópa
um hjálp, Jens sum var góður svimjari og hevði
fingið øll heiðursmerkini í tí tá
nevndu SAJ svimjingini, helt á blámann og svam út
til Johan bróðir sum ræðslusligin royndi at halda
sær uppi, Jens fekk fatur á honum og fekk bjarga honum inn
til lands. Vit reistu við Spies reisum og búðu fyrst
á einum hotelli sum æt “Hotel Isel,” men
skjótt máttu vit evakuerast har frá vegna teimum
nógvu tvistertum og øðrum smáum kiktum.
Ferðaleiðarin sum var danskur fekk skjótt fatur á
øðrum hotelli, sum líkaði okkum betur. Ein av
útferðunum vit gjørdu var at vitja ein av teimum
mongu dryppsteinsholum. Hettar var ein sera romantisk hending, Jens
sigur seg minnast at meðan vit gingu og hugdu at hesum
undrunarverdu steinum, kom ein lítil bátur siglandi inn
har vit vóru, mannaðum við einum lítlum orkestri,
sum hjartanemandi spældu annan sats av Sigøjnarveisinum.
Eg minnist eisini vit vóru til tarvafekting og tann rómur
og róp í har vóru, hvørja ferð í
tann óði tarvurin fekk eitt av teimum lítlu
spjótunum í seg og hattarnir flugu
himmalhøgt øll arenaðin kókaði
í øllum hitanum. Johan bróðir sigur at tað
lógu 9 tarvar eftir á tá dystirnir vóru av.
Ein hending sum vit minnast eisini frá tí túrinum,
var tann eina dagin meðan vit sólaðu okkum, at
nøkur av starvsfólkunum á hotellinum har vit
vóru, trivu í at syngja tann vælkenda sangin
“Ave Maria” meðan tey vaskaðu upp og tað
ljóðaði bara so vakurt at hoyra hesu glaðu
fólk syngja, vit sótu við andakt og
lýddu á meðan tey hjartanemandi sungu
fleirædda. Hesin sangur fekk ein brattan enda, tá
yvirtænarin, kom óður innar og bað tey tiga
í stundini,- ja ein sovorðin ljósasløkkjari.
Gloymdi at siga at vit silgdu bæði niður til Danmarkar og
uppaftur við Tjaldrinum, sum endaði sínar dagar í
Chile. -- Og soleiðis var skili tá.
Eli í Epania í
1974.
Í 1974
Vóru hesir vøkru tannáringarnir í Costa Del
Sol. Um tit skuldu verið í iva hvørjir teir eru. So
er tað Jákup Simonsen úr Fuglafirði, t.v. –
Jóannes Hansen úr Klaksvík, mittast og eg t.h.
À myndini her vóru vit staddir hjá mostir
míni Randi, úti á Alperosvej í
Keypmannahavn. Síggja nakað hvitir út, men eg kann
lova tykkum fyri, vit sóu deiligir út tá vit komu
aftur, royndu at ganga við hvítari skjúrtu, so
munurin skuldi síggjast betur, so tit konnu ætla at
genturnar vendu sær á, tá vit komu gangandi.
Jákup haldi eg gekk á Hf, Jóannes gekk á
studentaskúla og eg stóð í læru
hjá Marstein. Eftir at hava steðga í Kjepmannahavn
í tveir dagar, flugu vit til Spania spentir og
lívsglaðir, nú skuldu vit rættiliga
njóta tað. Komu til Toromolinos, sum er ein gamal
fiskarabýur, men sum so nógvir aðrir býir
í Andalusien sóu sær størri vinning í
ferðavinnu. Vit komu at búgva á einum Týskum
hotelli, sum lá nakað niðan frá strondini, eitt
gott hotell við svimjuhyli, kafé og øllum hentleikum.
Nu ráddi um at verða klárir, meðan sólin
var frammi og sólkremdunkarnir gingu heitir. Tá vit ikki
sólaðu okkum, vóru vit og handlaðu ella í
barruni. Minnist ein guitarspælari, sum setti sín
dám á, vit høvdu fortalt honum um Føroyar,
og um at føroyar var ein fiskuvinnutjóð. So tá
vit komu í kaféina næstu fer, stillaði hann seg
frammanfyri okkum og við guitarinum næstan uppi undir
nøsuni, improviseraði hann ein sang um Føroyar,
“Faroe tralla de Bacalao”.... .Inni í
Kaféini var ein Skotsk genta sum dugdi væl at tekna
andlitsmyndir, og vit trýggir fingu lokka hana at tekna okkum,
so vit sótu model, tað lýktist bara heilt væl.
Vit vóru har niðri um Ólavsøkutíð,
og longu har vísti Jóannes sínar góðu
talugávir og stuttligt var at líða á,
tá Jóannes spældi útvarpsmaður á
Ólavsøku, og segði entusiastiskur frá
fótbóltsdysti í Gundadali og eisini frá
kappróðuri – ja at vit blivir førdir heim
á klettarnar tað løtuna
Men støsta hendingin tann túrin var uftan iva, tá
vit fyngu vitjan av tveimum fótbóltspælarum
á tí Tyska landsliðinum, sum stutt
frammanundan, gjørdust heimsmeitarar, teir vóru
“Berty Voghts og Bohnhof. Fólk flokkaðust
sjálvandi um hesar hetjurnar og vit smæddu okkum heldur
ikki burtur og fingu bæði autograf og mynd avtikna av okkum
saman við teimum og tit kunnu ætla at vit vóru stoltir
av tí.
Eli í Spania í 1978
Meðan eg Silgdi við einum dónskum
nótabáti, sum æt Strømegg, fóru eg og
ein skipsfelagi, Oddur Jensen úr Skopun og eg , eina viku
í feriu oyggina Ibiza. Og tað munnu verða ivaleyst
nógvir Føroyingar í kennast við
Ibizasaltið, sum Saltkongur Føroyinga Hans Pauli Johannesen
umboðaði. Ibiza er ein av oyggunum sum verða nevndar
Balearoyggjarnar, men kendasta oyggin man verða Mallorca, sum er
væl størri enn Ibiza. Ibiza er eitt kent
feriustað, sum hevur verið nógv vitjað
síðani eina fer í trýssunum. Her hugnaðu
vit okkum ungkarlarnir og slappaðu av aftaná 3 stravnar
mánaðir á sjónum. Vit leigaðu okkum ein
bil og koyrdu alla oyggina runt og hugdu at tí vakra landslagnum
har. Serliga vakurt var har norðuri at síggja mandul, oliven
og figutraðsplantagurnar og tey skogkløddu fjøll.
Minnist ein regndag tá vit koyrdu uppi í fjøllunum
eftir smølum grúsdvegum og hvar vit
umsíðir komu oman til ein lítla óspilta
bygd niðri við havið. Vit fóru inn í tað
lokalu matstovuna at fáa eitt máltíð, minnist
hvussu hugnaligt tað var at sita og eta í hesu primutivu
matstovu, meðan regnið oysti niður á takið.
Nøkur fólk á staðnum vóru inni,
tey hugdu at okkum ein sá, at tey ikki vóru von, at hava
fremmanda fólk . Oftani eru tað sovorðnar
ørvísni hendingar, einum minnist.
Ja her var eg ungur og penur, Nú eri eg
bara penur.
Ja her var eg ungur og penur, Nú eri eg bara
penur.
Jóannes myndin við tarvafekting er ikki so
góð, kanska kunnu tit finna eina aðra ístaðin
og um tit hava eina mynd við dryppsteinsholun til 61 túrin.
|
Ferð mín til Spaniu
Tá eg í síðst í
fírðsunum var staddur í norðursælandi,
sá eg í sjónvarpinum eina samrøðu
við einkjuna eftir kendan danskan listamálara, sum at
Sigurd Svane. Hon tosaði um mann sín og um hvussu
lívið hjá teimum hevði verið, har nevndi hon
at maðurin keypti ein gamlan lastbil, sum hann umbygdi til ein
húsbil, við tí fyri eyga at hann og familian kundi
koyra hagar í motivini vóru. Tá so bilurin var
liðugur, fóru so Sigurd við konu og børnum
avstað til Spaniu og greiddi hon frá, at hettar vóru
ríkir dagar, hvar hann fekk mála, meðan hon og
børnini høvdu tað gott í
góðveðrinum har niðri.
Hey hugsaði eg „Hattar var nakað, og árðini
gingu og vit komu til aldarskiftið at eg sá ein gamlan
verkstaðsbil hjá Edvardi Kjeld. Sá at hann ikki
hevði verið í drift leingi, tá bleiv tann
dreymurin aftur vaktur til lívs at kanska fór tað at
eydnast mær at fáa ein slíkan bil, sum Sigurd
Svanesa. Ein dagin eg gekk framvið bilinum og Edvard skavaðist
uftanfyri, spurgdi eg hann um bilin, nei segði hann, at hann
endaði nokk á hjalla. Fór so at hyggja eftir
honum, og tað var nok rætt , bilurin hevði sæð
sínar bestu dagar , men hugsaði eg at kanska kundi eg
brúkt kassan. Spurgdi so Edvard um kassan, ju eg kundi gott
fáa hann, so áðrenn skrokkurin fór á
Sandvíkarhjalla, bleiv kassin loystur og liftur inn á
túni hjá mær. Og fyri at gera eina langa
søgu stutta, gjørdi eg kassan til eitt lítið
fitt atelier, har tað endaði í Leynum inni á
stykkinum hjá Eyðfinni systkinarbarninum hjá
Britu konu míni. Og har hevði eg eina deiliga útsikt
og fekk nógv á skafti. Og dreymurin helt á,
hevði eg nú kunna flutt meg? Mær dámdi
væl hesar mileteru lastbilarnar. Fór og leitaði
á internetinum, um tað ikki var onkur egnaður til
mítt endamál. So var tað at kom í prát
við Henry Christiansen, sum búði í
Frankaríki tá og var heimi og ferðaðist, at
prátið kom inná ætlanir mínar og eg
tosaði um hendan militerbilin.
Tá sigur hann at, tú kann keypa
kølibilin hjá bossinum hjá mær, hann stendur
í bakgarðinum hjá honum niðri í Mont
Pellier. Tað ljóðaði skilagott, --ein
kølibilur er væl bjálvavur, so eg segði meg
verða áhugaðan, bað hann kanna prís og senda
mær eina mynd av honum . Prísurin var rímiligur, so
eg smekkaði til, tók av, og bilurin var mín. Henry
koyrdi so bilin upp til Hanstholm og heim til Føroya við
Norrønu. Hevði fingið mær tað stóra
koyrikortið ímeðan eg bíðaði eftir
bilinum.
So inrættaði eg bilin til tað hann
er í dag og eg má siga at hann hevur roynts mær
sera væl. Havi haft hann nú í nøkur
ár eftir hondini, havi koyrt hann til ymisk friðalig
støð í Føroyum hvar hann so hevur staði
eina tíð á hvørjum stað. So man kann siga
at hesin Spaniatúrur hevur verið leingi í
stoypiskálini. Og nú er hann veruleiki. Meiningin
var at Òlavur Sváður og eg skuldu fara í Mars
í fjør, men lagnan vildi tað ikki so, Òlavur
doyði dagin eftir at vit høvdu ásett dagin fyri
avstaðferðina.
16 Mars legði Norrøna frá kaj konan,
døtranar og vinurin Jens Christian voru komin at siga
farvæl . silgdu so í góðveðrinum suður
gjørgnum Nolsoyarfjørð, meðan fólk gingu
á sóldekkinum og nutu vesturkinið, Tók nakrar
myndir, nú útsýnið var so gott, Tinganes og
har okkara Smyrol. Ein góðan byr høvdu vit niður.
Løgdu at landi í Hetlandi fyrst, síðani gekk
leiðin til Bergens. Tað var hampuligt av ferðafólki
og bilum við. Pensionistafelag úr norðoyggum,
vóru við og ung stjørnuskot undurhildu. Eisini var
ein gospulløta, sum tann fryntligi føroyski danin John B.
skipaði fyri. Prátaði millum annað við ein eg
hevði verið til skips saman við hvar vit tosaðu um
gamlar dagar. Hann hevði verið í heimbygdini og vitja.
Hann segði mær frá, at ein í bygdini, var so
gýrigur, at tá hann var úti og gekk, helt hann seg
ikki á asfaltinum, tí tað sleit skógvarnar,
men gekk við síðunar av vegnum á grasinum og
hvørjaferð hann steig fótin til, royndi hann at koma
so beint niður sum møguligt, fyri at hælinir ikki
skuldi slítast. Hesin dugdi so væl at siga frá, og
hevði riggað væl á einum sjónleikarapalli.
Leyardagin 18 MARS løgdu vit at í
Hanstholm, og eg byrjaði at koyra, Steðgaði við ein
statoilstøð fyri líma eitt skáp aftur, sum var
brotnað tí eg hevði koyrt ov nógvar tungar
bøkur í, so har mátti umskipast. Tað er
líka sum tað man fer út á havið, at har
má alt surrast og bindast og skalkast av. So legðí eg
leiðina suðuryvir fyrst at vitja stórabeiggja Jens
á Fjóni og lítlu systur Sonnu í
København. Og sjálvan 20 ára brúdleypsdagin
21 Mars, stevndi eg og Mercedes 809 bilurin hjá mær
móti Týsklandi. Hevði lægt út í
kortið tá eg vitjaði Sannu, hvar eg skrivaðu allar
býirnar upp eg skuldi koyra framvið líka suður
til Spaniu. Koyrdi til út á kvøldi suður
á Bremen leiðina, hvar eg so tørnaði inn á
einum upplýstum parkeringsplássi. Her gjørdi eg
mín fyrsta brølara á túrinum, tá eg
mítt býtta koyrdi sprinklaravesku í
kølaran, og so fór eg og hugdi í
orðabókina , men tá var skaðin longu hendir.
Ringdi so til syskinabarnið Hera Guttesen sum veit alt um bilar ,
hann segði at mátti for alt í verðini ikki
starta bilinum, tí so fór bilurin at skúma uppum
bæði oyrir. Heri segði at eg mátti tappa alt
vatnið av kølaranum og fylla hann av nýggjum. Og har
stóð eg, væl vitandi at nakað málgeni havi
eg ongantíð verið, skeldaði meg sjálvan
út at eg ikki hevði lurta betur eftir í
Týsktímanum. Eg segði við Hera at hann ikki
mátti siga nøkrum frá hesum, so flóður
eg var, men hann troystaði meg og segði at eg var ikki tann
fyrsti í hevði gjørt slíkt. Skjótt var
brekið rættað og ferðin helt á til Espania.
Yvirnáttaði har vesturi í
Týsklandi, fór so inn í Holland og skjótt
so stóð bruselles á skiltunum og har gjørdi eg
tann næsta brølaran. Ístaðin at koyra uftanum
Bruselles endaði eg við mínum yvirvaksna lastbili mitt
inni í setrum. Eg visti ikki hvar eg var, var bara tvungin
at fylgja við meldrinum, sum førdu meg inn á smalar
og trongar gøtur, royndi av øllum alvi at hyggja eftir
onkrum staði at parkera á,men til fanýtis,
mátti so illa eg vildi bara fylgja við, haldi
ongantíð at bilurin hjá mær
nakrantíð hevur virka so stórir og hinir bilarnir so
smáðir. Eg føldi meg akkurát sum ein elefant
í eini porselensfabrikk. Royndi at hava allar sansir opnar,og so
mitt í tí heila endaði eg inni á einum
sporvagnasporið og fólk byrjaðu at leggja til merkis, at
her kom ein , sum rættuligani hevði skitið í
dansin. Einaferð mitt í øllum ruðuleika, fekk eg
eyga á eitt skilti hvar ástóð
„RING“ og tá gjørdi eg mítt
ýtarsta at fylgja hesi leið, og so umsíðir
eydnaðist , at koma næstan heilt út, men endaði
á eini síðugøtu , sum ikki var so galið
kortini, tí her kundi eg fáa eitt andarúm.
Parkeraði her og fór so at keypa inn
á einum Supermarknaði. Avgjørdi at sova her í
gøtuni í nátt . Men so fór eg at hugsa, at
hvat fólk mundi fara halda at ein so stórur merkiligur
bilur stóð her , mundu tey halda hettar vera ein
terroristabilur fullur við spreingievnum í. Sá fyri
mær, at stór brynja politistalið, stormaðu
á bilin og eg handtikin í berum undirbuksum,
skumpaðan inn í salatfatið. So eg tók
skjóta avgerð at ríma og stevna móti Paris. Og
skjótt fóru vit báðir, um ta Franska
markið og nú líkasum bilurin koyrdi av sær
sjálvum, ája bilurin kemur jú her frá, so
eg setti bara sjálvstýrarin til (ha ha), og so treiv eg
í at syngja onkra franska strofu.
Tað regnaði fyri tað mesta allan vegin suðureftir, men
flott at skoða tær stóru víddir. Ikki ber til
hjá mær óstaðkendum at siga hvat tað eru
fyri markir, men eitt veit eg tá eg stevni heim aftur er meiri
vøkstur at síggja. Merkti at tað var blivi
líggjari nú. Yvirnáttaði 2 nætur
í Fraklandi
Áðrenn eg kom til baskarabýin San Sebastian, og eg
sá fyri fyrstu ferð Tær atlantisku
Pyrenæurnar.
8080006
Tað var eitt heimligt upplivilsi at koma til botnin
av Biskajavíkini og síggja Atlantshavið aftur. Hettar
var Norðurspania, og eg koyrdi við mínum góða
Mercedes bili, sum hevur tænt mær væl, men eg vil
ikki siga, at bilurin hevði vunnið í nakrari
kappkoyring. Tað er eingin lygn, at eg yvirhálaði bert 3
bilar allan vegin niður hagar. Men fram kemur hann í
hóvliga fer, ella sum Òlavur svágur skemtiligani
tók til “Fram kemur hann við hálvari ferð
“. Koyrdi nú vesturyvir gjøgnum
Baskaralandið framvið San Sebastian, býnum vit ofta
hoyra um, tá tað er okkurt við E.T.A., tí
harðrenda loysingarfelagskapinum, sum, tíbetur nú
fyri kortum, bjóðaði sær at leggja
vápnini. Meðan eg koyri nærkist eg so
líðandi teimum “Atlantisku Pyræneunum”
3310155 --- ikki teimum Pyræneunum, sum liggja millum
Frakland og Spaniu. Fjøllini gerast hægri, og eg verði
so hugtikin, at eg tíðum havi myndatólið frammi
fyri at avmynda bæði strendur og fjøll. 3310144
Hendan fjallarøðin, eg koyri framvið, eitur
í veruleikanum “Tey Cantabrisku fjøllini”, og
gongur vesturyvir frá landspartinum Cantabrien og inn í
landspartin Austurien. Spania er eitt av teimum størstu og mest
fjallaríku londum í Evropu. Tað eru aðrar
fjallarøðir í Spaniu, vit kunnu nevna, umframt
Pyrenæurnar : Tann Iberiska fjallarøðin, León
fjøllini og tann Andalusiska fjallarøðin, sum sum
gongur eysturyvir har suðuri og fer niður í
Miðalhavið, kemur so uppaftur har (Balaerne?Fo)
eru. Ein kann róligt siga, at Spania er eitt háland,
tá 90% av víddini liggur omanfyri 200 metrar. Og fyri at
tosa um veðurlagið, so hava teir norðaru partarnir
móti Atlantshavinum í meðal meir enn 200 regndagar
árliga, sum líkist ikki sørt tí
føroyska. À teimum sunnaru leiðunum er turrari og
sólin er frammi sjey tímar dagliga, meðan har
norðuri sær sólin 4,6 tímar.
Høvðusstaðurin: Madrid, landsins hjarta, sum liggur inni
á háslættanum, har háslættin telur 40%
av landinum, hevur tað harðførasta veðurlagið,
kaldan vetur og bakandi heitt summar, ofta fara hitastigini uppum tey
40 . À teimum sunnaru leiðunum í Andalusien finna vit
tað Spania, sum øll kenna frá
ferðabløðunum, við sól og summari.
Àðrenn eg koyrdi framvið Bilbao,
varnaðist eg eitt skelti, sum vísti vegin til
“Gernike” ella Guernica, minnir meg á kanska
heimskendasta málningin hjá Picasso, men tað koma vit
aftur til. Móti kvøldi kom eg vestur til
strandabýin Santander, sum er
landspartahøvðustaður í Cantabrien. Ì
Santander búgva 170.000 fólk , ein kendur
feriubýur við góðum sólstrondum. Hettar
var so tann fyrsti býurin í Spaniu, eg kom til.
|
Oftani er tað tað fyrsta inntrykkið,
ein minnist best. Hettar var leygarkvøldið 25 mars. Koyrdi
runt í býnum fyri at finna mær eitt
kampingpláss. Tað fyrsta, eg legði merki til, var
at síggja alt fólkið, sum var farið
í býin at spáka, 3260094 og har vóru
ikki bara ungfólk, nei her fylgdust ommur, abbar, foreldur og
børn . Stuttligt var at síggja samanhaldið, og hvussu
tey hugnaðu sær við at ganga túr á
prominaduni. Tað minti ikki sørt um okkara
ólavsøku, men hetta var hvørt vikuskifti,
tá veðrið var til vildar. Spaniólar eru eitt sera
sosialt fólkaslag, tey søkja inn í býirnar
og vilja búgva tætt saman. Ofta búgva trý
ættarlið undir einum taki, og tað ger, at tey hava meiri
gleði av hvørjum øðrum. Ein segði við meg
at “jú meira vit eru saman, jú meira
sympati”, og tað haldi eg við. Ì Spania eru
fæstir hjúnarskilnaðir í Evropa, so tað
kann verða ein orsøk, at familiurnar halda meira saman. Eitt
legði eg merki til, og tað var, hvussu væl skipað alt
var, bæði vegir og hús og hvussu snotiligt alt var.
Norðurspania er ríkari enn restin av landinum, og skyldast
hetta millum annað, at tann størsti ídnaðurin
liggur her norðuri. Spania hevur havt eina ógvusliga
framgongd, síðani demokratiðið við Juan Carlos
á odda, aftur varð sett á stovn eftir eina lemjandi
tíð undir einaveldinum hjá General Franko . Teir 17
landspartarnir, sum eisini í forðum hava verið
sjálvstøðug kongaríki, fingu eitt slags
sjálvstýri aftur. Onkur ber ótta fyri, at
landspartarnir hava fingið í so nógv vald, og at
stjórnin í Madrid hevur mist sína ávirkan.
Spania hevur eisini notið gott av at vera farið inn í
felagsmarknaðin, sum hevur stuðla landinum ómetaligt, og
handilin við útlandið er bara vaksin.
Umsíðir fann eg eitt tjaldingarstað, men
slapp ikki inn. Setti síðani bilin uftanfyri og fór
inn á eina cafeteria at veksla. Tað var ein stuttlig
uppliving at trína inn hagar, ja hønurnar á
Velbastað høvdu onki formátt sær
ímóti fólkunum inni her. Tað mundu vera eini
hundrað fólk inni og øll róptu í
holið á hvørjum øðrum, so tit kunnu
ætla, at har var ein gangur. Eg stóð bert stillur og
eygleiddi og lurtaði eftir hesum gangi. Tað, at
hølið var úr hørðum tilfari, gjørdi
ikki støðuna betri.
Sunnudagin fór eg til ein lítlan, søguligan
bý nakrar kilometrar í ein útsynning, sum eitur
Santillana, 32801126 orsøkin til, at eg fór hagar,
var, at 2 km vestanfyri, eru tær tiltiknu Altamiraholurnar ella,
sum tær eita á sponskum ” CUEVAS de
Altamira”. Inntil ár 2001 var hetta størsta
arkeologiska attraktión í Spaniu, men nú kunnu
ferðafólk ikki koma inn í tær veruligu
holurnar, tí vandin fyri at tað, ið menniskju anda
út, kann forkoma teimum víðakendu
holumálningunum. Fyri at koma hesum til lívs, eru
eftirgjørdar holur gjørdar 200 metrar frá teimum
veruligu. Tær eru so meinlíkar og vælgjørdar,
at eg, eftir at hava sæð tær, fór avstað
aftur uttan at føla meg snýttan fyri ikki at hava
sæð tær veruligu holurnar. Her hava tey niður
í minsta smálut, endurskapt
bisonmálningarnar 404001 og
onnur av teimum veruligu listarverkunum, sum steinaldarmenniskuni
gjørdu. Ein kundi eisini síggja eitt hologramshow, har
man fekk eina livandi mynd av lívinum í holuni, hvar
menn, kvinnur og børn vóru samlað um eldstaðin og
har veiðuamboð, príðislutir og annað var
sýnt fram. Tað var bergtakandi at síggja loftið
prýtt serliga við Bisonoksum, hestum,
reinsdjórum og villsvínum. Tey dugdu eisini sera
væl gagnnýta tað skulpturella og mála oksarnar
á støð, har teir sóu mest bulmiklir út.
Málingin, teir nýttu, var m.a. tað svarta úr
koli, tað reyða úr okker og tað hvíta av
flintsteinum, Hetta varð bæði tekna, smurt uppá
við hondunum og eisini blást uppá. Teir nýttu
ein teknik, sum vit í dag kalla fyri airbruch teknikk og
amboðiðini vóru fuglabein, sum tey nýttu til
rør. Hesir 15000 ára gomlu málningar, blivu
funnnir í 1879 av einum staðkendum vísindamanni, sum
var á útferð við dóttur síni.
Spanski listamálarin, Pablo Picasso, var sera hugtikin av
holomálningunum og tók soleiðis til ”at
síðani Altamira holumálningarnar var listin bara
gingin aftur”.
Var í Santillana í eina viku á einum
kampingplássi, og fór síðani longur
vestureftir móti Picus De Europa.
P3310156
Picos De Europa: 2.648m
Beinan vegin, tá eg hevði
lisið um tað kenda fjallið í tí Cantabrisku
fjallarøðini í Norðurspaniu við
Biskajavíkina, sum vit kenna, segði eg við meg
sjálvan, at hattar fjallið mátti eg koma mær
uppá. Hesi vøkru fjøll, navngóvu
heimvendandi spanskir sjómenn: “Teir Evropeisku
tindar”, tí hettar var teirra fyrsta sjón av
heimlandinum. Hendan fjallarøð er nú størsta
náttúrupark í Evropa, sum fevnir yvir
landspartarnar, Cantabrien og Austurien, hagar teknirøðin
Asterix stavar frá og Castilla y León. Her sær ein
eitt ógvuliga umskiftiligt landslag við høgum
fjøllum gjáum og djúpum grønum dølum
við frugtplantagum og mjólkineytum. Tann
víðagitni osturin, cabrales, verður gjørdur her
og verður koyrdur inn í fjallaholur at búnast (ca 6
mánaðir).
Leiðin gekk móti Oviedo í byrjanini til eg sá
eitt skelti, sum vísti leiðina til Picus De Evropa, og
tað má eg siga, - at tað var eitt satt njótilsi
at koyra hendan teinin móti bjørgunum og gjøgnum
hesar sera hugnaligu fjallabygdir og býir, so at eg kundi hugsa
mær at steðga bæði her og har. Men nú var
málið eittans: “Picos De Europa”. Vegirnir
vóru góðir, men smalir, so tað ráddi um at
halda seg røttu megin strikuna. Koyrdi móti býi,
sum at Fuente Dé, har í svevibanin til Picos De Europa
var. Kom gjøgnum ein størri landsbý, sum kallast
Potes. Vegirnir vóru ikki allastaðni egnaðir til
mín høga bil. Á einum strekki har eg kom
framvið einum bergi, sum helti útyvir vegin, bar takið
við bergið. Bilurin skamfílaðist eitt sindur, men
tað tók eg nú ikki so tungt. Umsíðir kom
eg til Fuente Dé og parkeraði bilin. Nøkur
fólk stóðu við kikarum og skimaðust upp
á tað høga fjallið, og eg sá, at
svevibanin koyrdi oman og niðan. Skundaði mær at
rigga til og fór oman hagar svevibanin var, men hvat, har
var sperrað bæði her og har. Nógvir
málarar vóru í ferð við at
fríðka um nú, áðrenn
ferðafókini komu . Spurdi so ein um svevibanan, men
fekk at vita, at hann í løtuni var stongdur og fór
ikki í drift fyrr enn fyrst í apríl
mánaða. Og har stóð eg?
3310156 Var komin allan hendan vegin við mínum tunga
lastbili, - og tonkti við mær, at fara heim aftur uttan at
hava verið uppiá fjallinum. Nei, hugsaði eg, sum
Nólsoyingar plaga at siga “at dett
fór eg ikki”
Spurdi so, um tað var møguligt at ganga niðan á
fjallið, tí eg hevði sæð eina gøtu, og
jú - hattar var gøtan upp. Eg brynjaði meg til at
fara, fekk mær ein lítlan ryggsekk, legði heit
klæðir í, eitt flytes, eitt colablikk og eina
lummalykt, skuldi tað farið at myrkja, tí eg var seinur
á veg, klokkan var akkurát blivin fýra.
Byrjaði so at ganga eftir gøtuni, sum sást væl,
eitt sindur ósløtt og var dekka við
nógvum blágráðum smágróti.
Gekk framvið einum skelti, sum segði, at tað tók
2½ tíma at ganga uppá fjallið, og so eg setti
ferðina eitt sindur upp. Eg føldi meg væl og hevði
gott mót. Sá at gøtan ikki fór beina
leið uppá Picus De Europa, men fór ein langan umveg,
sum gjørdi, at tað var lagaligari at koma upp. Hóast
svevibanin ikki flutti ferðafólk, so royndarkoyrdu teir
hann, og vognarnir fóru oman og niðan alla tíðina
So eg lúrdi uppá og vónaði, at eg kanska
fór at sleppa oman aftur við liftini, men hetta vóru
ynskidreymar. Meðan eg gekk, fór eg at hugsa, um tað
mundi verða nakrar bjarnir her, tí eg hevði lisið,
at á hesum økinum vóru nokk tær einastu
eftirlivandi bjarnirnar í Spaniu. Vónaði tó,
at tær ikki fóru at koma eftir mær fyrst. Tað
leið væl eftir og eg hevði longu flutt meg væl
uppeftir. Frammanfyri mær flýggjaði eitt djór,
sum líktist einum hjørti. Havi seinni fingið at vita
tað eitur: Chamois. Hettar slagið er væl skikkað at
klatra á grótutum og brøttum lendi. Chamois
liva í smáum flokkum og eta gras og blómur. Komin
hálva leið upp setti eg meg at eta og neyt
útsýnið, sera vakurt og hugtakandi. Merkti nú
ein kaldan vind, so eg skifti T-shirtuna út við eina
føroyska ullinta undirtroyggju, sum Anna vermóðir so
umhugsin hevði stungið mær í sekkin, og sum
Òlavur sáli hevði átt. Helt so leiðina
víðari upp. Her vaks nógvur lingur og tað
skamfílaði mær leggirnar, tí eg var í
stuttum buksum. Men hettar skuldi ikki hindra mær, so eg helt
á við góðum treysti. Bleiv eitt sindur skakkur,
tá eg sá tvær ørnir lætta sær
á nakað uppi yvir mær, og hugsaði, at hettar
hevði eg ikki roynt fyrr, - eg, sum bert var vanur við at hava
eina ørn undir liðuni á mær (ha ha). Hevði
eina grein hjá mær, skuldu tær komið ov
nær. Eftir drúgva gongu kom eg upp hagar, svevibanin
endaði, 3310175 sum tó ikki er heilt
á toppinum. Tá var klokkan 6, og her var lukket og
slukket. Hevði fyri lítlari løtu síðani
sæð tann síðsta vognin fara oman, so dreymurin um
at sleppa oman aftur av fjallinum við svevibananum, hann brast -
bert vindurin hoyrdist her, einki lív – eg var einsamallur
á toppinum. Ørnirnar flugu nú undir mær,
tær nutu at sveima framvið fjallasíðuni, har
tær gjørdu sær dælt av tí uppgangandi
vindinum,- ein sera vøkur sjón at síggja
arnarinnar veingjaspenni. Knappliga kom ein maður til
sjóndar og kom yvir har, eg stóð. Vit heilsaðust,
og eg spurdi hann, hvat hann gjørdi her. Hann segði, at hann
var fjallaklintrari, 3310181 og skuldi gista her til
mánadagin. Hann segði, at ein vinur hansara var á
einum øðrum fjalli. Hann hugdi undrandi at mær, eg
sá á honum, at hann helt meg verða
skítbíttan. Hann var í røttum
fjallaklintraraklæðum, og alt sat, sum tað skuldi. Eg var
í stuttum buksum, svartaskóm og so tí ullintu
undurtroyggjuni hjá Ólavi, sum gjørdi, at eg
troystaði mær heilt upp í kuldan. Hann spurdi meg, um
eg kendi leiðina oman aftur? Eg segði, at tað helt eg. So
hugdi hann eitt sindur strangur uppá meg og segði, at
nú mátti eg kvika mær oman aftur, áðrenn
tað fór at myrkja. Tað skuldi hann ikki siga tvær
ferðir, tí eg var skjótur at ganga mær oman
aftur - og væl gekk, eg fann gøtuna oman, og tá ein
triðingur var eftir, møtti eg 4 amerikonskum gentum,
3310182 sum vóru í lestrarørindum í
Spaniu. Eg segði teimum, at eg kom úr Føroyum, men
tað høvdu tær ongantíð hoyrt um. Tær
vóru á veg upp, men ætlaðu sær nokk ikki
uppá toppin. Nú var tað eg. sum var tann klóki
og segði við genturnar, at tær ikki máttu ganga ov
langt, tí tað fór at skýma skjótt.
Eg var sera fegin og takksamur fyri, at túrurin uppá
Picos De Europa gekk so væl. Túrurin var ikki heilt
vandaleysur, serliga tann síðsti hamarin, har mátti
eg klatra og ansa sera væl eftir, at eg hevði eitt gott
festi, men ikki fyri at rósa mær, so bilti
sjálvsálitinum einki. Eitt má eg nevna, at eg gekk
ikki 2.648 metrar upp, fóturin á fjallinum var yvir 1000
metrar uppi.
Tá eg var aftur í bilinum, koyrdi eg til tað
nærmasta kampingplássið, tí nú var
tað ein troyttur Eli, sum vildi sleppa at tørna
inn.
|
Nú eg havi verið her í nakrar dagar, gingið
túrar í góðveðrinum, verið til
handils ella sitið á café, havi eg hugt eitt sindur
eftir fólkasløgunum og teimum ymsu typunum. Her sær
tú so at siga øll fólkasløg, sum er eitt
úrslit av allari tilflytingini upp gjørgnum
øldirnar, av Iberarum, Keltarum, Rómverjum, Jødum,
Sigoynarum, Vestgotum og Maurarum.
8090074 Men eg má fleiri ferðir smílkast
við, - kenni fleiri typir aftur, stuttligt at síggja
dupultgangarar hjá ikki so fáum føroyingum: har
gongur hann, har situr hon, og hygg har, Birgar Johannesen og Ingi
Mohr, og tú Flemming Samuelsen, ja, tú ber alla
tíðina kenslu við onkran. Ein bussur steðgaði,
og nógv vøkur ung fólk streymaðu úr. So
við eitt, bleiv eg so skakkur, tá tann eini drongurin kom
úr bussinum, - tað var, sum at síggja sonin
hjá mær, Líggjas. So tað rennur nógv
suðurlendskt blóð í nógvum
føroyingum og meir enn hjá íslendingum og
norðmonnum. Nógv av tí stavar frá
sjórænaratíðini. Far til Skopunar,
Skúvoyar, Mikladals, Hvalbiar, ja nógvastaðni finnur
tú hettar myrka. Ættin hjá mær úr
Nólsoy hevur eisini hettar íborið. Omma mín
bleiv, ikki av ongun, kalla fyri “Svarta
Sanna”.
Var eina nátt á einum fínum hotelli í
Santillana, serliga við tí fyri eyga at sleppa at senda og
móttaka email, men sum ikki virkaði. Húsið var
frá 1200 talinum, sera gott kamar við terassu, - og sum tit
síggja á myndini, siti eg við eini
appelsin 4020198 og appelsintrøð
aftanfyri meg. Undraðist aftur á hvussu fantastiskt
skapanarverkið er. Hendan appelsinin er skapt til okkum menniskju
at njóta. Eg má bara siga tøkk, mín Harri,
og rennur mær í hug ein strofa, sum Steinvør Fonn
syngur, “ Takk Gud fyri vakurleika, lív og
gleði”.
So legði eg leiðina móti tí fyrr umtalaða
býnum Gernike, sum tók ein tíma at koyra. Fann
eitt parkeringspláss mitt inni í býnum. Vildi so
fegin síggja henda bý, tí eg kenni
málningin Guernica, sum Pisacco málaði fyri tað
republikonsku stjørnina í Madrid og sum skuldi
prýða tað Sponsku pavilliongina á
heimsframsýningini í Paris 1937. Málningurin er um
borgarastríðið, og serliga um eina skakandi hending, sum
býurin Gernika var vitni til. Her kemur søgan: Frá
1936 til 1939 var borgarastríð í Spaniu. Eftir at
republikanararnir høvdu vunnið valið í 1936,
gjørdu høgravendir fasistar, við general Franko
á odda, uppreistur. Við stuðuli frá nasi
Týsklandi, vunnu Frankosa menn borgarakríggið, sum
kostaði 350.000 mannalív, og sum vit síggja á
myndini, flýggjaðu nógv illa fyrikomin fólk um
tað franska marki. 4150051 Franko fekk harða
mótstøðu frá Baskarunum, so fyri at
bróta stríðsviljan hjá teimum, fekk hann
hjálp frá tí týska og italienska
flogvápninum at bumba baskarabýin Gernike. Tann 26.
apríl 1937 og mánadagur var. Nógv fólk
vóru á torginum henda dag. Har vóru
nógvir bøndur og húsmøður, sum keyptu
og seldu. Tá byrjaðu klokkurnar í Santa Maria
kirkjuni at ringja, fyri at ávara fólkið móti
fíggjandaligum flogførum, sum vóru á veg
móti býnum. Bert fáum náddi at finna
sær skjól, áðrenn 43 flúgvimaskinur
náðileyst bumbaðu og við maskinbyrsum drupu alt
livandi, sum flutti seg á jørðini. Hesi eirindaleysu
álop hildu á í 3 tímar, og býurin
Gernike upplivdi eitt satt helviti. Millum brennandi hús
lógu 1600 mennisku eftirá. Hendan hending skakaði
allan heimin. 4 dagar eftir hettar byrjaði Picasso
uppá málningin: Guernica, og 5 vikur tók tað
honum at mála hendan mótmælismálning, sum
var svartur og hvítur, 4230031: Hann
sýnir fullkomið kaos, vónleys móðir
við sínum deyða barni, tað spanska
fólkið, vitnir til hópdrápið og
blóman, sum tekin um vón. Málningurin var í
útlegd í m.a. í New York og kom ikki heim til
Spania aftur fyrrenn eftir, at Franko var deyður og demokratiið
aftur var sett á stovn. Nú hongur málningurin
í Centro de Arte Reina Sofia savninum í Madrid. Var
í býnum, gekk og hugsaði, hvussu ræðulig
støðan hjá Gernikubúgvum mátti hava
verið. Fór inn á eina café har fyri at
skoða hesar íbúgvar. 4020223 Hugdi at m.a
einum skulpturi eftir kenda mynda høggaran Henry Moore
4020212 . Gekk framvið ráðhúsinum, har
tað baskiska flaggið veitraði. Síðani gekk
leiðin norðureystur, yvir móti strondini.
Eftir at hava koyrt eina løtu, kom eg framvið trimum
smáum hugnaligum fiskarabýum við nógvum
litføgrum fiskibátum. 4020228 Har var
nógv fólk at síggja á gøtunum hendan
sunnudagin. Framvið Biskajavíkini liggja nakrar av teimum
bestu fiskamatstovunum yvirhøvur. Nakrar ferðir koyrdi eg
meg fastan í teimum smáu trafikkeraðu gøtunum
niðri við havnalagið. Umsíðir kom eg til
býin Sopelana, sum liggur í ein landnyrðing úr
Bilbau. Har eg fann eitt gott kampingpláss . Tað, sum fekk
meg at koma hagar, var, at í Bilbao er ein tann flottasti
listaskálin í heiminum, sum eitur Guggenheim
listaskálin. Týsdagin fór eg við metrotokinum
inn til Bilbao. Tað tók hálvan tíma.
Guggenheim listaskálin, 8005052 sum lat upp
fyrstu ferð í 1997, liggur við ánna: Ria de
Bilbao og er tann størsta turistmagnetin í
Baskaralandinum. Hann er blivin eitt symbol fyri Bilbao á sama
hátt, sum Jørn Utson’sa operahús er fyri
Sydney. Hettar er ein serstakur bygningur, ið er evnaður sum
eitt millumting millum eina rúmstatión og eitt
risastórt blomstur. Hann er gjørdur úr titanium,
steini og glasi. Er teknaður av tí amerikanska arkitektinum
Frank Gehry og kostaði 650 milliónir at byggja. Yvist onga
løtu í, at hettar hevur verð ein góð
íløga. Har vóru nakrar framsýningar, millum
annað ein við russiskari list, sum eg var so heppin at
síggja. Ikki er á hvørjum degi ein sleppur at
síggja tey bestu verkini frá søvnum í
Sanktapætursborg og Moskva við bæði
nútíðar og eldri list, nakrir risastórir
propagandamálningar frá Stalin tíðini og
frá revolutiónini, vóru við. Eisini var ein
stór framsýning hjá einum amerikanskum
myndahøggara, sum eitur Richard Serra. Hann hevði fingið
tað størsta rúmið, hvar hann sýndi fram
stórar avlangar veggir, sum vóru sneiddir ymsar
vegir, og so kundi ein ganga millum hesar veggir, onkrir vóru
spiralformaðir. Hesir veggir mundu viga fleiri 100 tons, tí
teir vóru úr 5 cm tjúkkum stáli. Hvussu
hesir risastóru stálveggir kundu vera formaðir so, er
mær ein gáta. Eisini kundi ein royna við at taka
nakrar tónar og lurta eftir, hvussu skapið á veggunum
ávirkaði ljóðmyndina. Richard bleiv spurdur, hvat
hansara størsta ynski var við tí, sum hann
gjørdi, og svaraði hann, at tað var at fáa
fólk at hugsa øðrvísi.
Dagin eftir var eg í Museum de Bellas Artes,
4070040 sum sýndi list frá 1100 talinum,
eisini klassiska list við listamonnum sum: El Greco,
Velázques, Goya og fram til dagin í dag. Savnið
vísti eisini nógvar baskiskar málarar. Ein, sum
hugtók meg nógv, var Aurelio Arteta, serliga vóru
tað hansara freskomálningar.
Nú havi eg verið her á kampingplássinum
í Sopelana nakrar dagar. Ein góður býur,
á stødd við Havnina. Her er ein avbera vøkur
strond, sum, í vikuskiftunum, verður nógv vitja. Her
spæla tey fótbólt, ríða ,surfa
8100026
810073 Fólk sita á barrum og matstovum og
njóta tað góða útsýni út
á havið. Eitt satt paradís vil eg siga. Havi eisini
verið á strondini og leita eftir steinum, sum eg kann
nýta til mínar málningar. Ein kom og spurdi meg,
meðan eg gekk og leitaði, um eg var
fornaldarfrøðingur. Havi sikkurt sæð soleiðis
út, var í stuttum buksum og hatti. Næsta dagin, eg
var í bilinum hjá mær, hoyrdi eg eitt tjaldur
láta. Eitt sera heimligt ljóð. Men tað, sum
undraði meg, var, at eg helt meg bara hoyra eitt tjaldur og
látið hoyrdist í jøvnum millumbilum og somu
fjarstøðu. Vanligt tá tú hoyrir tjøldur
har heima, so hoyrir tú ljóðið betur og betur, og
tá so tey fara framvið, ja so fjarðar tað burtur
aftur. Hettar tjaldurslát mátti kannast, so eg fór
mær ein túr, hevði kikaran við og gekk eftir hesum
løgna tjaldursljóði. À veg oman til strondina
hoyrdi eg aftur ljóðið og nú klárari enn
nakrantíð, kikaði so móti tí
rætninginum eg helt, at ljóðið kom frá. So
við eitt sá eg ein fugl, grábrúnur á
liti, eitt sindur minni enn ein stari, standa høgt uppi á
einum pela. Eg veit, at starar í Føroyum kunnu gott
láta sum tjøldur viðhvørt. Hesin sang eitt
repartuar við 4 ymiskum fuglaljóðum og millum annað
hettar vælkenda tjaldursljóðið. So spurdi eg
fólk sum gingu framvið, um tey kendu hendan fuglin, men tey
ristu bert við høvdinum. Hevði eina diktafon við
mær. So ein morgun sat hesin fuglur tætt við bilin
hjá mær, og hepnaðist mær at taka morgunsangin
hjá honum uppá band. Nú hugsaði eg, at
lætt var at fáa at vita, hvør hesin tjaldurshermari
var. Fór niðan á móttøkuna á
kampingplássinum og spældi ljóðið við
fuglinum fyri 3 fólkum har. Tey fóru at flenna og
søgdu, at hattar var ein: Gaviota. Endiliga var tað onkur,
ið visti, hugsaði eg, so eg skundaði mær oman
í bilin, sló upp í sponsk/donsk
orðabókini. Men har stóð, at Gaviota var ein
Likka. So har var heldur eingin hjálp at heinta. Ein annan
dagin, var eg niðri á einum urtagarðsøki.
Spældi ljóði fyri tí fyrsta, sum segði
tað vera eina kvørkveggju, men so spældi eg
ljóðið fyri tí næsta, sum var ein eldri
maður. Hann segði beinan vegin at fuglurin at : Hesus Maria
Garay, á Sponskum. Fór á alnótina, sum
sigst at vita alt og spurdi so hana um: Hesus Maria Garay var at finna
har, men hon svaraði, at tað var ein songkvinna, sum at Maria
Karay. Fór á bókasavnið, fekk allar
bøkur um fuglar, men ongin Hesus Maria Garay at finna. Kanska
finni eg navnið, tá eg komi heim.
Annars havi eg arbeitt um dagarnar við at
bróta ymiskar spanskar steinar við mortaranum sum Leivur
mammubeiggi sáli gjørdi mær. Royni
støðugt at arbeiða við hesum, sum er alneyðugt.
Ùrslitini koma ikki av sær sjálvum. Tað eru 3
ting, sum eru umráðandi, tá ein m.a. arbeiðir
við tílíkum, og tey eru: at ein arbeiðir. Hettar
at arbeiða við steinmáling støvar illa, men
áhugin at arbeiða við hesum hugtekur meg og er sera
spennandi, allatíðina at finna útav onkrum
nýggjum. Havi ikki hug at endurtaka nakað eg havi
gjørt, tí eg veit, eg kann skapa eina nýggja mynd.
Hettar hava vit menniskju íborið frá Skaparans hond,
altíð at kunna gera nakað nýtt. Hvør mynd,
skal vera einastandandi (unik) 5110062
Annars geri eg ymiskt. Keði meg ongantíð ! og tað
eri eg takksamur fyri. Gangi túrar framvið strondini sum
oftast. Siti á internetcafé, keypi inn. Matgeri sum
oftast í bilinum, sum hevur alla ta neyðugu
útgerð, sum skal til. Her er einki luksus ! Siti,
tá tað viðrar, úti á terassuni, sum er
eitt tað besta við bilinum, at kunna njóti tað
frísku Atlantshavsluftina og útsýnið
útyvir Biskajavíkina.
Langa Fríggjadag 14. apríl kl. 10
fór eg við tokinum ùr bilbao móti Barcelona.
Hugsaði túrurin fór at taka einar tveir tímar,
spurdi so síðumannin, hvussu leingi. Hann segði heilar 9
tímar, so hettar var ikki nakað snartok vit fóru
við. Men mær dámar væl at koyra í toki,
hevði tikið mær eina tjúkka bók við at
lesa um lívið hjá Billi Graham, so vit kundu koyrt
bæði aftur og fram uttan at eg hevði kett meg. À
leiðini eysturyvir fara vit gjørgnum tann
fruktagóða Ebrodalin. Har rennur ein av teimum
størstu áunum í Spaniu, “áin
Ebro”.
Henda á hevur eitt ómetaligt ríkidømi
við sær. Á veg inn í landspartin Aragonien hava
vit bæði verið gjøgnum Navarra og Rioja
landspartarnar, sum eru kendir fyri sítt
framúrskarandi vín. Forrestin Navarra, hvørs
landspartahøvðusstaður er Pampilona, er kendur fyri
sína tarvarenning. Eg veit ikki, um tit hava sæð
í sjónvarpinum, at fólk í hvítum
klæðum við reyðum belti og
hálsturriklæði renna alt tað, tey eru ment
gjøgnum býin undan villum tarvum á veg til
arenaina at verða dripnir. Hettar er so víðakent og
væl umtókt, at tað koma fólk kring allan
knøttin at vera við til henda øra leik, sum er fra
6. til 14. juli. Steðgaðu eina løtu í
býnum Zaragoza, sum er tann 5.størsti í Spaniu og
liggur í landspartinum Aragonien (610.000
íbúgvar) Iberar grundløgdu hann, men varð
seinni doyptur av Rómverjum til
“Caesaragusta”. Í Spania er vatnið at meta
við gull, av tí at ikki øll støð í
landinum fáa tað vatn, teimum tørvar, Spania er
eisini tað landið í Evropa, sum nýtur flest
pening fyri at gera byrgingar og vatnleiðingar til støð,
har vatntrot er. Tíðum stends klandur millum landspartarnar,
hvaðani nú vatnið skal leiðast, og tá
er tað stjórnin í Madrid, sum má siga,
hvaðani vatnið skal fara. Serliga er tað á
háslættanum, at vatnið trýtur. Ebroáin
er tann einasta stóra áin, sum rennur út í
Miðalhavið, meðan hinar allar renna út í
Atlantshavið. Sum vit fluttu okkum eysturyvir, komu vit inn
í eitt annað landslag, meiri avsviðið og
óskipað. Jørðin er heldur reyðari her enn
longur vesturi. Àðrenn vit vita av, síggja vit
tað vælkenda Miðalhavið. Fyrsti býurin vit
koma til er Tarragone, sum liggur á eysturstrondini við
113.000 íbúgvum, og er ein av teimum elstu býunum
í Spaniu. Hann angar av rómverskari søgu og
jarðfrøði, men er eisini ein býur, sum livir her
og nú. Iberarar, sum hálvoyggin er uppkallað eftir,
var eitt fólkaslag, sum kom úr Norðurafriku og
búsettu seg her vegna tað góða
útsýni hernaðarliga. Nú koyrdu vit
norðureftir framvið strondini móti tí katalanska
høvðusstaðnum og næststørsta býnum
í Spania ”Barcelona”,
hvørs jarnbreytarstøð eitur “Sans”. Her
sá eg stórar fólkmongdir ganga í allar
ættir, og tíðum hoyrdi tú snjallar
røddir siga eitthvørt umráðandi í
hátalarunum. Nú var at finna mær okkurt
náttarskjól. Hevði lisið í bókini
“Og turen går til Spanien”, at ein kundi finna okkurt
bíligt stað í síðugøtunum
tætt við jarnbreytina. Eg leitaði og hugdi eftir
“hostel”, sum teir kalla tað, á føroyskum
eitur tað nokk vallaraheim, men einki fann eg. Tað var við
at verða seint og eg at troyttaðist at ganga og bera
mína tungu tasku. So eg setti meg á ein bonk, og hugdi
aftur í bókina. Fann eitt tlf.nr á einum
hostelli tætt við høvðusgøtuna og ringdi.
Jú, har var pláss. Sum var tað gott at tørna
inn, hóast hettar var eitt kamar við 8 seingjum. Her
vóru fólk úr øllum hornum jarðarinnar:
japanarar, italiumenn, kanadiubúgvar, meksikanarar, chilenarar
og fransmenn. Haldi hettar var gott fyri meg eftir at hava livað
eina einbúgvaratilveru í bilinum. Dagin eftir, hevði
eg nokk at gera við at greiða teimum frá um
Føroyar. Hevði fingið greiðar faldarar frá
frímerkjadeildini við frágreiðingum og myndum
úr Føroyum. Hettar kom sera væl við.
Dagin eftir fór eg mær ein túr fyri at kanna eftir.
Tað var bara ikki sum at siga tað, hettar var ein
stórbýur uppá 1,7 mill fólk, sum eisini var
grundlagdur av iberarum. Ein tann ríkasti og mest evropeiski
býurin í Spaniu. Gekk inn á tað so
víðakendu boulevardina “ Ramblaðina,”
sum er ein stór gongugøta millum Placa de
Catalunia
og havnina, har ið 59 metra høga standmyndin av
sjófararanum Columbus 4150041 er, sum bjartskygdur stendur
á einum globusi og peikar vestur í hav. Tað er so at
siga altíð lív í hesu gøtu, ja, tað
er sum at vera á ólavsøku hvønn dag her.
Fólk streyma støðugt eftir gøtuni fyri at
handla, eta ella hyggja eftir fólkum og øllum teimum
mongu gøtuartistum, sum sanniliga duga sítt fag. Har eru
eisini nógv fólk í teimum nærliggjandi
gøtunum. Rambla merkir á arabiskumm “fossur”,
nakað sum støðugt streymar. Har vóru handlar av
alskins slag, sum royndu av øllum alvi at freista keyparan
Hettar minti meg ikki sørt aftur á gamlar,
góðar dagar, tá vit plagdu at selja ís,
bróstsukur og paraplyir í Ullvøruhúsinum
á Òlavsøku. Her sær tú øll
fólkasløg úr øllum stættum, sum royna
at koma sær fram á besta hátt. Hendan fitta,
lítla konan á myndini 4150016 tosaði so
hart í fartelefonini, at fólk steðgaðu á
við einum brosi og eygleiddu hesa konu, sum virkaði ikki
sørt stolt av, at hon eisini dugdi at tosa í fartelefon.
Sunnudagin, fyrsta páskadag, fóru kirkjuklokkurnar at
ringja til gudstænastu beint yvirav har eg búði, so eg
fór innar og upplivdi eina fulla kirkju . Mínsantin
sá eg ikki telefondamuna aftur við
skriftarstólin. 4160066 Spania er eitt
katólskt land, men hevur ikki altíð verið
tað. Í ár 711 komu arabisk herlið úr
Afriku til tað Iberisku hálvoynna. Eftir bert fáum
árum løgdu teir tað mesta av Spaniu undir seg. Teir
ætlaðu sær eisini longur norður eftir við
tí muslimsku trúnni, men har var tað Karla Magnus,
sum vit kenna frá kvæðunum, ið steðgaði
teimum. Forrestin so liggur Runsival (Roncesvalles) beint
norðanfyri áðurnevnda bý ”
Pampilone”.
Dagin eftir var eg og vitjaði Picasso savnið, sum vísti
eitt úrval av hansara fyrstu verkum, til hann fór til
París. Verkini hjá honum vóru sýnd fram
í einum stórum gotiskum bygningi frá 1300 talinum.
8100003 Pablo Picasso búði í Barcelona frá
tí hann var 14 ára gamal til hann var 23 ár. Har
fekk hann eisini sína listarligu utbúgving.
Í 1881, í einum lítlum húsi
í Malaga, sá listamaðurin Pablo Picasso fyrstu
ferð dagsins ljós við fyltum lungum av royki.
Føðing hansara heima við hús hevði verið
trupul, og ljósmóðurin sá ongan
møguleika at bjarga tí nýfødda Pablo.
Mammubeiggin, sum var lækni, royndi at hjálpa til. Við
einfaldum snildi blásti hann sigarroyk í andlitið
á tí deyðadømda dronginum, sum brádliga
sló eyguni upp og byrjaði at gráta. Sig so, at
royking ikki er gott fyri okkurt.
Var tað roykurin, ella kanska - tann fyrri sigur yvir
deyðanum -, er tað eingin ið veit, men í
øllum førum bleiv Pablo Picasso ein
slóðbrótandi listamaður. Ótrúliga
arbeiðsamur líka til hann andaðist 91 ár seinni.
Picasso málaði seg inn í listaheimin, sum ein av
teimum størstu, og gav heiminum ein nýggjan hátt
at fata listina uppá.
Seks ára gamal teknaði Pablo so livandi tekningar, at
tað ræddi bæði hann sjálvan og faðir
hansara við, sum var teknilærari.
Tá Picasso var um 20 ára aldur, byrjaði hann at royna
nýggjar hættir við tekningum og málningum
sínum. Í staðin fyri at mála eitt myndevni,
sum tað sær út frá einum staði, teknaði
hann tað frá øðrum sjónarhornum, sum ikki
síggjast í veruleikanum. Hann málaði
nýggj geometrisk skap og endurgav sína egnu uppfatan av
tí vit kalla fyri veruleika. Picasso var undangongumaður
hjá listafólkum, sum skaptu tað abstraktu listina.
Tað var áhugavert at ganga og hyggja, hvussu Picasso menti
seg gjøgnum árini frá 1893. Vit kundu fylgja honum
frameftir, við fittum tekningum 8100002 frá tí hann
var 12 ára gamal, - av hønum, hestum, hermonnum o.s.v.
Ráðini vóru ikki so góð, so hann
málaði á træsprek, smáar detaljur, har
ein sær, at hann roynir at mála ymisk evnir, sum t.d.
vindeygapartí, smáar landslags- og andlitsmyndir. Hetta
vísir okkum, hvussu hann hevur roynt at læra seg
handverkið frá grundini av, 8100006 og ikki er gingin
lættliga um smálutirnar, sum jú er
umráðandi at duga anatomiina og at vita hvussu beinagrindin
er uppbygd fyri seinni at kunna mála einfaldari ella
abstrahera.
Ein hugtakandi málningur var av eini konu, sum liggur til
tað síðsta og læknin situr hjá henni og
tekur pulsin. Við seingina stendur eisini ein kona, sum heldur eini
gentu, sum uttan iva er dóttir hesa doyggjandi.
Málningurin mundi vera einar 2x3m til støddar. Picasso
dugdi eisini at mála veruligar málningar, sum onkur vildi
sagt.
Í árinum 1900 gjørdi Picasso sína fyrstu
ferð til Paris. Hetta hevði eina ómetaliga stóra
ávirkan á hann og menti hann nógv, tá hann
sá verk eftir Manet, Vollard, Cézanne, Toulouse-Lautrec,
Bonnard og Vincent Van Gogh. Onkrar persónsmyndir mintu meg ikki
sørt um Van Gogh.
Sama kvøld var eg til eina konsert í eini kirkju við
einum guitaristi í heimsklassa, sum æt Marel Gonzales.
Hevði glett meg soleiðis allan dagin at sleppa at hoyra henda
guitarsnilling. Kirkjan var nærum fullsett, tá Gonzales
trein inn á pallin og byrjaði at spæla. Eg
lurtaði, men hvat varð eg skuffaður. Væntaði
mær at hoyra eitt vælklingandi ljóð. Men
ljóðið frá guitarinum hoyrdist so illa, at eg
rýmdi óður út úr kirkjuni eftir at 3.
sangur var spældur. Fyri mær hevði tað verið
líka gott at hoyrt hann í einum lítlum
transistorradio heima við hús. So eg gekk mær ein
túr inn í tann gamla Gotiska býarpartin fyri at
koma niður aftur á jørðina. Gekk gjøgnum
smalar hugnaligar steingøtur.
Nú hoyri eg operasong. Gekk eftir ljóðinum. Komi til
eitt vælklingandi stað, har nógv fólk
stóðu og lýddu á, meðan ein
sjarmerandi operasangari, 4160004 minti ikki sørt um
útsjóndina á Pæturi tí Stóra,
- langhærdur við moskitera skeggi. Hann sang í besta
Careras stíli. At hoyra hendan mannin syngja, var so
hjartanemandi og vakurt, at eg mátti, aftaná
framførsluna, løna honum fyri tað og takka honum
persónliga fyri eina ógloymandi løtu. Hann
bjargaði tí annars minni eydnaða kvøldinum.
17. apríl, ein mánadag, fór eg at vitja
søgusavnið í gamla býarpartinum, sum
gjøgnum 500 ár hevur verið sæti hjá
teimum katalansku kongunum. Her hevur Columbus staðið
einaferð á kongaplássinum við sínum
stóru ætlanum. Upprunaliga var umráðið
umgyrt av einum rómverkum býarmúri, men teir
núverandi bygningarnir eru frá 13 – 14 talinum.
Tað var áhugavert at síggja ymisk amboð og ymisk
brúksting hjá iberarum, hvussu væl krukkur og
íløt vóru prýdd við djórum og
menniskjum, málað við svørtum og reyðum.
Nágreinligar útgravingar vóru gjørdar her
á staðnum, so her fóru vit við eini lyftu
niðureftur og aftur í tíðina, heilt aftur til
áðrenn Kristi føðing. Her kundi ein ganga
á teimun gomlu rómverku gøtunum og hyggja inn
í hús teirra og goymslur til t.d. fisk og vín. Ein
løgin kensla.
Rómverjar og Maurarar (arabarar) eru teir, sum mest hava
baldrast í Spaniu, men aðrir herskarar hava eisini
rátt fyri borgum í styttri tíðarskeiðum.
Orsøkin til, at tann Iberiska hálvoyggin hevur verið
fyri so nógvum ágangi er, at hon liggur so væl
fyri. Hon hevur Miðalhavið fyri eystan, Atlantshavið fyri
vestan, Afriku fyri sunnan og Evropu fyri norðan.
Vitjaði eisini tað katalansku dómkirkjuni, sum var ein
sera, sera stórsligin kirkja. Setti meg á ein bonk fyri
at hyggja uppí hettar velduga loft og undrast, meðan
orgultónleikur hoyrdist. Hon er ein tann flottasta gotiska
kirkjan í Spaniu.
Hitti ein teldufrøðing úr Milano, sum var komin higar
at slappa av. Vit komu í prát. Hann vísti
mær eina internetcafé, har eg kundi tosa heim og
fáa teldupost. Teldan hevur verið mær ein
góður vinur í einseminum. Havi fingið skrivað
meira enn nakrantíð. Tað at kunna tosa heim, hevur
eisini givið mær megi av nýggjum.
Hevur Barcelona nógv at bjóða av myndlist, so hevur
hann sanniliga eisini nógv at sýna fram av byggilist.
Hvagar tú vendir tær, so sært tú ein
bý á tremur við flottum bygningum. Bygningsverk sum
vekur størst ans her í Barcelona, eru bygningarnir eftir
tann víðagitna modernistin Antoni Gaudi. Hann var
Barcelonari. Var borin í heim 1852. Hann var eitt geni uttan
sín líka og ein slóðbrótandi
listamaður.
Týsdagin 18. apríl fór eg við Metrobananum,
sum er í teimum flestu størru býunum í
Spaniu. Tú keypir ferðaseðil í automatum, men
ikki var tað lætt hjá mær at lesa hvat ið
á har stóð, so eg trýsti bara á
teir knøttar, sum vóru mest slitnir. Og rætt var,
eg kom beint til staðið, har kirkjan var, sum Gaudi
teknaði. Hon líkist einum
ævintýrslotti, 4180023
4180021 4180015 við litføgrum tornum og fantasi
blómum. Hendan kirkjan eitur La Sagrada Familia (tann heilaga
familian). Hetta var Gaudi`sa mest ambitisiøsa verk. Tað er
ei undur í, hví hendan ólidna kirkja er blivin
størsta turist attraktión í Barselona.
Tær tríggjar fasadurnar í kirkjuni ímynda
Jesu føðing, Jesu líðing og Jesu uppreisn. Gaudi
náddi bert at gera tað vøkru eystursíðina
lidna, Facana Del Naixement (Føðing Jesusar).
Við trappum ella lyftu er tað møguligt at koma upp
í eitt av teimum klønu tornunum og í 60 m
hædd njóta eitt stórsligi útsýni yvir
henda milliónbý. Síðstu árini av
lívi sínum búði Gaudi í kirkjuni, sum
ein avbyrgdur einabúgvi. Hann metti sjálvur, at tað
vildi takað 200 ár at fullføra verkið.
Nógva staðni runt um í Barcelona eru nógv
dømi um hansara litfagra 4180034 og
fantasiríka stíl. Í 1926 var Gaudi yvirkoyrdur av
einum sporvogni og doyði.
Kirkjan var langt frá liðug tá, og sum tann
improvisator Gaudi var, lá eingin nágreinilig ætlan
fyri kirkjuna, bert nakrar visionerar skitsur.
Fór á eina uttandura café at skoða kirkjuna.
4180029 Hugsaði um Gaudi og hansara stóru
ætlanir og kom so at hugsa um Gunnhild Jacobsen, sum hevur tann
fantasifulla urtagarðin í Kalbak, at tey høvdu hettar
til felags at fáa okkum mennisku at rakna við. Tey gera
nakað, sum er øðrvísi. Er tað ikki tað,
ið list er millum annað, at skaka okkara vanliga
hugsunarhátt ?
19. aprí vitjaði eg tað listarliga
tjóðarsavnið, sum er tað størsta og vakrasta
í Barcelona. Hettar er tann upprunaligi spanski
tjóðpallurin, og var bygdur til 4190012
heimsframsýningina í 1929. Frá trappunum,
frammanfyri savnið, er sera eitt gott útsýni yvir
messuhallirnar í Barcelona og Placa d´ Espanya við
tí víðagitna gosvatninum. Savnið
rúmaði romanska list frá ár 900 til 1200
talið. Serliga vóru tað teir einføldu Fresku
málningarnir, 8100001 sum hoyra til teir bestu
og størstu í heiminum. Hesir málningarnir
høvdu serliga mín áhuga, tí litirnir minna
ikki sørt um litirnar eg nýti í mínum stein
málningum. Tað var áhugavert, at fáa at vita
hvussu Fresko málningarnir vóru fluttir frá
niðurløgdum katalanskum kirkjum við framkomnari
tøkni.
Eisini var ein framsýning við katalanskum málarum og
samtíðarmonnum hjá Picasso, har tað var
týðiligt at síggja, hvørjum øðrum
hann m.a. hevði fingið íblástur frá.
Ein kallaðist Juli Conzaleis, livdi 1876–1942. Hann
málaði eisini ræðuleikarnr frá
borgarastríðnum 1936-39.
Ein av málarunum minti ikki sørt um okkara
Torbjørn Olsen, hann var koloristur og æt Joakim Mir.
Livdi 1873-1940.
Ein annar sum hugtók meg nógv var, Sidri Lonel,
1872-1911. Málaði daprar myndir av sigoynarum. 4230033
Ein annar var Franziska de Zubarán. 1598-1664.
Síðsta dagin í Barcelona tók eg mær av
løttum. Fór mær ein túr aftur inn á
Ramblaðina at hyggja eftir fólkum. Hóast Barcelona er
ein nýmótans býur við øllum tí
vakra, ið verðin hevur at bjóða og nógvum
vælstandi, ja so møtir tú nógvum
fólkum, sum ongan góðan eiga. Nógvir biddarar
gingu her. Ein ung genta gekk við einum lítlum og barni
bað um pening. Ein sat á einum stóli við ongum
beinum, eisini nógvir sigoynarar stóðu við
kirkjurnar og bóðu fólk, sum gingu framvið, um
pening.
Klokkan er nú 19:20, fríggjadagur er og
vit hava tann 21. apríl. Siti í tokinum á veg
aftur til Bilbau. Havi sitið og skrivað allan dag um
tær upplivingar, eg havi havt higartil. Haldi, eg fari at gevast
við at skriva meira á hesum sinni. Vónandi havi eg
ikki troytta tykkum ov nógv. Fari tað tíð, eg
havi eftir her í Spaniu, at vera í Bilbau. Fái
vitjan av vinmanni og flokksfelaga mínum, Ludvíki
Petersen 8060002 mánadagin, og tað
gleði eg meg til. So verður tað slutt bara at práta
við seg sjálvan nakrar dagar.
Og so sum krúnan á verkinum koma mín elskaða
kona og dótturin, Sigrun, til Madrid,
dýrabiðidag 12. mai. Har verða vit 2 dagar. Fari
sjálvandi at vitja Prado og Reino Sofia listaskálarnar og
annað áhugavert har. Síðani fara vit til
Bilbau at vera eina góða viku, til tann langi
koyritúrurin til Danmarkar byrjar.
Hettar var so endin av frásøgnini hjá mær av
“Ferð míni til
Spaniu”.
|
|