Eli Smith  

               Vágar, ella Vágoy, er tann vestasta av teimum stóru oyggjunum í Føroyum, 178 km2 til víddar. Flestu útlendingar, ið fara til Føroyar, koma fyrst í Vágar, tí her liggur einasti flogvøllur í landinum. Hann var gjørdur undir seinra heimsbardaga av bretum, ið hertóku Føroyar. Tá bardagin var av, lá flogvøllurin ónýttur í eini 20 ár. Men so var hann aftur tikin í brúk og hevur verið útbygdur so við og við síðani. Í dag ferðast um 170.000 fólk um flogvøllin árliga. Hetta stóra ferðafólkatal hevur kravt betri flutningssamband, og úrslitið er, at ein 5 km langur undirsjóartunnil er gjørdur undir Vestmannasundi. Nú er fast vegasamband úr Vágum og til høvuðsstaðin og meginøkið annars.

                   Møguleikar fyri náttúruupplivingum í Vágum eru góðir, kanska betri her enn aðra staðni í landinum. Tvey tey størstu vøtnini í Føroyum, Sørvágsvatn (eisini rópt Leitisvatn) og Fjallavatn liggja mitt í oynni, og ferðavinnan í Vágum skipar fyri útferðum.

                  Í Vágum eru tríggjar stórar bygdir og tríggjar smáar, men fara vit 100 ár aftur í tíðina, vóru sjey bygdir.

                 Tann størsta er Miðvágur við 1025 íbúgvum (2003). Hon liggur miðskeiðis í oynni, so høvuðsfyrisitingin er her, politistøð, keypsamtøka, læknamiðstøð og prestagarður.

                  Miðvágur er søgulig bygd. Her búði prestakonan Beinta, sum er kend ikki bara fyri dygdir. Tí fekk hon eyknevnið ”Illa Beinta”. Tað er søgan um hana, ið Jørgen Frantz Jacobsen nýtir í skaldsøgu síni ”Barbara”. Í 1997 var filmur gjørdur eftir hesi skaldsøgu.

                   Náðinsgarðurin Kálvalíð oman fyri bygdina eru elstu húsini í bygdini og kanska eisini í landinum. Tey verða í dag nýtt sum bygdarsavn.

                   Eystan fyri Miðvág liggur Sandavágur við 716 íbúgvum (2003). Hon er eisini søgulig bygd, tí her búði Føroya løgmaður fram til ár 1816, tá ið løgmansembætið varð niðurlagt, og Føroyar gjørdar til eitt danskt amt. Sonur seinasta løgmann var W.U. Hammershaimb, prestur, føddur í Sandavági í 1819. Hann er faðir at skriftmáli okkara.

                  Í 1917 var ein rúnarsteinur funnin í Sandavági, sum er frá tíðini um ár 1200. Hann stendur nú inni í kirkjuni.

                  Tann triðja stóra bygdin, Sørvágur, er fyri vestan á oynni stutt frá flogvøllinum og hevur 980 íbúgvar (2003). Undir seinra heimsbardaga, tá ið flogvøllurin varð bygdur 1942-44, búðu 5000 bretskir hermenn í Sørvági, men lítið sæst til leivdirnar av teirra búseting á Mýrunum stutt omanfyri bygdina. Til bygdina hoyra Tindhólmur, Gáshólmur og tveir drangar, og útsýnið vestur móti teimum er eitt tað stórbærasta og vakrasta í Føroyum.

                  Tvær aðrar gamla bygdir eru í Vágum, men tær eru smáar. 4 km vestan fyri Sørvág liggur Bøur, 69 íbúgvar (2003), og longur vesturi út móti Mykinesfirði liggur Gásadalur, 16 íbúgvar (2003). Henda bygd hevur havt stóra fráflyting. Men fyri stuttum hevur hon fingið vegasamband við tunnli gjøgnum fjallið, so vónandi hevur bygdin nú møguleika at mennast.

                  Í 1921 kom ein nýggj bygd í Vágum, Vatnsoyrar, 41 íbúgvar (2003). Tað vóru fýra menn, ið fingu traðir av kongsjørðini í haganum, og tríggir teirra búsettust har við familju. Bygdin liggur í haganum, ið hoyrir til Miðvág, og er tí partur av Miðvágs kommunu. Tá ið bretar hertóku Føroyar og bygdu flogvøllin, løgdu teir høvuðsstøðina í Vatnsoyrum, og alt bygdarfólkið varð flutt burtur. Tey fluttu aftur, tá ið bardagin var av.

                 Norðast á oynni í Sandavágshaganum varð ein bygd grundað í 1835, Slættanes. Hon vaks spakuliga, og har búðu um 70 fólk, tá ið hon var størst. Har var eisini skúli bygdur, sum sæst til vinstru á frímerkinum. Tey seinastu fólkini fluttu av Slættanesi í 1964.

                Á norðursíðuni á oynni, í Gásadalshaganum, varð ein onnur bygd grundað í 1833, Víkar. Har er gott lendi til neytahald, men sera avbyrgd var bygdin, og tungt og trupult var at koma til næstu bygd. Tey seinastu fólkini fluttu haðani í 1910.

                Á tí eina frímerkinum sæst Kvígandalsá og tann vakra lítla brúgvin um ánna. Har er í síni tíð gjørdur koyrivegur norður gjøgnum Klovan, sum varð nýttur sum torvvegur.

                Gongur tú longur norður eftir hesum vegi og síðan eftir gøtuni, kemur tú til Fjallavatn. Av tí at eingin koyrivegur er norður hagar, og eingir nútímans hentleikar eru har, kann tann ferðandi njóta sæla friðin, ið har er, bert avbrotin av áartutli, alduskvatli og fuglaljóði.

                    Ferðasambandið millum Sandoynna og meginøkið við høvuðsstaðnum Tórshavn hevur frá gamlari tíð verið um Skopun, norðast á oynni, men har var eingin bygd, bert eitt neyst, har flutningsbáturin, eitt áttamannafar, stóð. Men tíðliga í 19. øld varð tikið stig til, at bygd skuldi grundast her, og í 1833 vórðu fyrstu húsini reist. Bygdin liggur væl fyri til útróður, tí stutt er at koma til miðis bæði fyri eystan og fyri vestan. Hon vaks tí nógv heilt fram til miðjuna á farnu øld. Manntalið er 484 (2005). Bygdin fekk kirkju í 1897, og hon sæst á frímerkinum. Fyri 15 árum síðani varð ferjulega bygd við Gomlurætt nakað norðanvert Kirkjubø, so farleiðin til Sandoynna styttist niður í helvt. Nú er ætlan at gera tunnil undir Skopunarfjørð.

                     9 km sunnanvert Skopun liggur bygdin á Sandi, 593 fólk (2005). Hon hevur frá landnámi verið høvuðsbygdin í oynni, og har eru 13 gamlir býlingar, sum fyri ein stóran part eru samanvaksnir. Undir grevstri í kirkjugarðinum í 1863 varð ein myntskattur funnin. Av 98 silvurmyntum eru tær elstu frá um ár 1000. Í 1969-70 fór útgrevstur fram undir núverandi kirkju, og tá var komið fram á leivdir av fimm eldri kirkjum, hin elsta ein stavkirkja frá um ár 1100. Seinastu árini er útgrevstur farin fram í bakkanum nakað norðan fyri kirkjuna, og har eru funnin prógv fyri búseting um ár 900. Kirkjan, ið nú stendur, er bygd í 1839 og er ein av tíggju gomlu trækirkjunum í landinum. Myndin á frímerkinum er málað úr býlinginum í Trøðum, har tingstaður var í gomlum døgum. Í baksýni sæst ytsti partur av bygdini og aftanfyri hana Skúvoy.

                     Á eystursíðuni á oynni eru tríggjar bygdir. Tann norðasta og størsta er Skálavík, 182 fólk (2005), sum er gomul bygd, helst frá landnámstíð. Hon hevur stóran slættan bø, og gomlu býlingarnir liggja í einum ringi rundan um hann. Teir eru fýra í tali. Upprunabygdin hevur helst ligið niðri við sjógvin, nær við, har eldru kirkjurnar stóðu. Tann seinasta var tikin niður í 1891, og nýggj kirkja varð tá bygd miðskeiðis inni í bønum. Upprunabúplássið varð niðurlagt um ár 1600, tá flutt var inn í dalin. Skálavík hevur í 19. og 20. øld fostrað fleiri rithøvundar og skald. Hin kendasti er Heðin Brú, og skálvíkingar reistu honum ein minnisvarða á hundrað ára degi hansara. Skálavík er brimpláss, men fyri einum 30 árum síðan fekk bygdin bátahavn, sum sæst á frímerkinum.

                     Sunnan fyri hana liggur Húsavík, 80 fólk (2005). Henda bygdin er eisini gomul, helst frá landnámstíð. Hon hevur tveir gamlar býlingar, men søgn er, at høvuðsbygdin var í Kvíggjagili vestan fyri ánna, har víst verður á húsatoftir, og har eisini kirkja og kirkjugarður vóru. Søgn er, at bygdin doyði út av svartadeyða, og aftaná varð hon flutt eystur um ánna. Ein sera rík kvinna, nevnd Hústrúin, var í bygdini, og søgnin sigur, at hon og maður hennara grundaðu bygdina aftur. Grótgarðurin, hon lat gera um kirkjugarðin, stendur enn. Eisini veggirnir í hoyløðuni og tað steinsetta túnið minna um hennara stórbæri. Á frímerkinum hómast kirkjan, sum var bygd í 1863, og høgrumegin eini um 130 ára gomul hús, sum vera varðveitt sum fornminni. Húsavík er hvalvág, og har doyggja grindir av og á.

                      Dalur er syðsta bygdin í oynni og lítil bygd, 48 fólk (2005), men hagin er góður, og serliga feitilendi Skorin syðst á oynni. Har byggir nógvur lundi, og hann ger, at gróðurin er nógvur, og verður seyðurin tí sera góður. Dalur er gomul bygd og sæst í gomlum skjølum, at hon eisini varð nevnd Varmadalur, men hon er neyvan so gomul sum hinar báðar eysturbygdirnar. Hon hevur ligið sera avskorin og fekk ikki vegasamband fyrr enn í 1963. Vegurin liggur gjøgnum eina bratta líð, og grót og skriðulop oman á vegin eru ikki sjáldsom fyribrigdi. Nú er talan um at bora tunnil gjøgnum fjallið millum Húsavík og Dal. Bygdin fekk kirkju í 1957, og hómast hon høgrumegin á frímerkinum.

                       Vestan fyri Dal liggur Skarvanes, sum altíð hevur verið lítil bygd. Hon er gomul bygd, og fólk hevur búð har, í hvussu so er, frá um ár 1500. Bygdin var millum bestu kornpláss í landinum, og hagin rættiliga góður, so livilíkindini vóru hampilig, hóast møguleikar fyri útróðri vóru smáir, tí brimpláss er. Fráflyting hevur verið, og ár 2000 doyði seinasta fólkið á Skarvanesi. Har er tí eingin fastbúgvandi í dag, men í Djúpadali 2 km norðanfyri býr eitt húski. Á frímerkinum síggjast húsini í bygdini, sum nú mest verða nýtt sum summarhús. Í baksýni síggjast Stóra og Lítla Dímun.

                        Á vestursíðuni á Sandoynni um 4-5 km vestan fyri Sands bygd er ein lítil vík, sum eitur Søltuvík. Har hava menn av Sandi lagt trøð inn fyri hundrað árum síðani. Koyrivegur er til víkina, sum er sera náttúruvøkur. Víkin er avbyrgd av einum skergarði, so ikki slepst inn á hana uttan við lítlum báti í besta veðri. Í ódnarveðri í november 1895 rak eitt bretskt dampskip, um 3000 tons stórt, á henda skergarð og sakk. Av manningini og ferðandi umborð bjargaðist bert ein maður. Hann slapp uppá eina lastalúku og rak við streyminum, til hann fjúrtan tímar seinri varð bjargaður á land í Kirkjubø. Lastalúkan verður nýtt sum borðpláta í roykstovuni í Kirkjubø. Á frímerkinum sæst brim í Søltuvík og í baksýni ein spískur drangur, sum gjørdist leysur úr oynni eftir eitt øgiligt omanlop í 1939.